Geluid Van Een Home Theater

Inleiding
In een Home Theater opstelling is het geluid een zeer belangrijk onderdeel. Voordat er DVD ontwikkeld werd, bestond er een ander medium nl. Laserdisc, dat ook meerkanaals digitaal geluid bevatte voor thuisgebruik. Dat was AC3, dat ondertussen Dolby Digital genoemd is. Daarvoor bestond meerkanaals geluid al langer maar dat was alleen te horen in de bioscoop. Meerkanaals geluid is eigenlijk ontstaan om meer mensen naar de bioscoop te lokken zodat er een meerwaarde aan een bioscoop bezoek zat ipv de film thuis bekijken. De film maakt een meer indruk en de beleving is intenser.
De bedrijven die het digitaal meerkanaals geluid mogelijk maken op DVD zijn Dolby en DTS. Dit zijn concurrenten van elkaar en dat zorgt er o.a. voor dat de ontwikkeling in het geluid steeds verder loopt. Dolby is eigenlijk de grondlegger en begon met Dolby 2.0 waaruit een analoog achter kanaal gefilterd werd. De 2.0 staat voor 2 volledige geluidskanalen (links en rechts = stereo) en de .0 betekent dat er geen subwoofer kanaal aanwezig is (2.1 of 5.1 is met subwoofer kanaal). Ondertussen is DTS doorontwikkeld tot 6.1 kanalen. Dus 6 volledige kanalen en 1 subwoofer kanaal voor de lage bassen, genaamd DTS ES 6.1 Discrete.
Het voordeel van digitaal opgeslagen geluid t.o.v. analoog opgeslagen geluid is de vermindering van opslag ruimte op het geluidsspoor van een filmrol of DVD waardoor meerkanaals geluid mogelijk wordt gemaakt.
Met deze techniek is het mogelijk geworden dat we op dit moment thuis kunnen genieten van 6 kanaals muziek d.m.v. 6 speakers en een eventueel een subwoofer.
Vier speakers staan voor de luister-positie en drie speakers staan achter de luister-positie:

Een film heeft een extra dimensie gekregen.

Dolby & DTS
Zoals ik al beschreef is Dolby de grondlegger van meerkanaals digitaal geluid dat gebruik maakt van een data-compressie die AC3 genaamd is. Pas later toen Dolby Digital doorontwikkeld was naar 5.1 geluidssporen kwam DTS (Digital Theatre System) ook met een 5.1 geluidsformaat, DTS 5.1.
Digitaal geluid is opgeslagen in bits en bytes, dus 1-en en 0-en. Digitaal geluid wordt gecomprimeerd. Comprimeren betekent een groot data pakketje van 1-en en 0-en verpakken naar een klein data pakketje dat later weer omgezet wordt naar een groot data pakketje. Het geluid wordt dus ingepakt, kleiner gemaakt. Dat is hetzelfde principe als een ZIP bestand doet op de computer.
Maar compressie betekent geluidskwaliteit verlies. En hierin zit dan ook het verschil tussen Dolby en DTS.
Dolby gebruikt meestal een compressie van 12:1 (12 x kleiner dan het origineel) en DTS 3:1. Dit is een groot verschil in opslag ruimte (beïnvloed datastroom) en een verschil in geluidskwaliteit. DTS klinkt hierdoor vaak wat beter dan Dolby Digital. Ook is DTS van mening dat er in een thuisbioscoop al genoeg bas geluiden aanwezig zijn, waardoor zij het subwoofer kanaal met -10dB verminderen. Sommige mensen zijn het hiermee niet eens en luisteren daarom liever naar een Dolby Digital geluidsspoor.
De -10dB vermindering van DTS kan gecompenseerd worden doordat nieuwe surround recievers het LFE kanaal (.1 subwoofer kanaal) weer automatisch verhogen met een DTS Movie stand. DTS Music stand laat het DTS spoor zoals het oorspronkelijk is.

DVD & Geluid
DVD is het medium dat het mogelijk maakt dat wij meerkanaals digitaal geluid thuis kunnen beluisteren, net als in een bioscoop. Op de meeste DVD films staat een Dolby Digital 5.1 geluidsspoor. Maar waarom zijn er zoveel Dolby Digital schijfjes, terwijl DTS eigenlijk beter klinkt? Dit is zo ontstaan omdat DTS meer dataruimte inneemt waardoor er op een DVD minder ruimte overblijft voor het beeld van de film of de extra's. Er moet dus een keuze gemaakt worden tussen een DTS geluidsspoor of meer beeldmateriaal. Het laatste wordt vaak gekozen. Soms worden er DVD's uitgebracht met een DTS track EN een Dolby Digital track. De valkuil is dan, dat mensen deze twee tracks met elkaar gaan vergelijken en tot de coclusie komen dat DTS veel en veel beter klinkt. Dat is ook zo in dit geval, aangezien de Dolby Digital track nog eens extra gecomprimeerd is om zoveel mogelijk ruimte te maken voor het DTS spoor. Voor een juiste vergelijking moet u Dolby Digital in zijn normale compressie en DTS in zijn normale compressie vergelijken, dus niet wanneer beiden op 1 schijfje staan.
Echt veel DTS titels zijn er in Nederland niet uitgebracht, hopelijk verandert dit in de toekomst.

De Geschiedenis Van Geluidsvormen

DTS ES, DTS ES 6.1 Discrete & Dolby Digital EX

Dit zijn de nieuwste vormen van DTS en Dolby Digital. De opvolgers van 5.1 kanalen. Bij Dolby Digital EX en DTS ES ontstaat doormiddel van faseverschuiving van de twee achterkanalen, nog een extra center achterkanaal. Ditzelfde principe gebruikt Dolby Stereo om een achterkanaal te creëren uit 2 volwaardige kanalen. Sommige mensen proberen dit principe amateurisch na te doen, door op de achter-speakersuitgangen van meerkanaals versterker, een extra Dolby Pro Logic versterker aan te sluiten die vervolgens een het extra center kanaal uit de twee achterkanalen creëert.
Bij DTS ES 6.1 Discrete is er wel een extra volwaardig centerkanaal achter de luisterpositie. Pas nu spreken we van volledig digitaal zeven kanaals geluid. Er worden steeds meer DVD's met DTS ES uitgebracht. Lord Of The Rings Special Edition en de opnieuw uitgebrachte film E.T. zijn hier voorbeelden van.

DTS Neo en Dolby Pro Logic II
DTS en Dolby concurreren elkaar met dit systeem dat allebei ongeveer hetzelfde is. Het is een geavanceerde matrix decoder. Dit betekent dat het vanuit een stereo bron (zoals bv. een cd of uitzending op tv), 5 of zelfs 6 kanalen bij DTS (afhankelijk van je speaker opstelling) kan uitbreiden.
Een erg mooi systeem, want nu is het eindelijk mogelijk om een stereo cd of film op TV in surround te beluisteren in zeer goed geluidskwaliteit. De vraag is natuurlijk wat beter klinkt, DTS Neo of Dolby Pro Logic II? Daar zijn de meningen over verdeeld, persoonlijk vind ik DTS Neo beter klinken. Vooral het ruimtelijke effect is duidelijker aanwezig dan bij Pro Logic II.

DTS 96/24
Steeds meer opnames worden opgenomen in een sample frequentie van 96kHz op 24 Bits (i.p.v. 44.1Khz op 16 Bits zoals een CD). DTS maakte altijd al gebruik van 24 Bits technologie en "DTS 96/24" voegt de 96kHz toe, dat anders 48 kHz was. DTS 96/24 werkt volledig samen met DTS decoders op die op 48kHz werken. Deze techniek wordt o.a. gebruikt op DVD-Audio en DTS Audio cd's.
Hoe het werkt:
Bij deze techniek gebruikt DTS een systeem met een "Core And Extension" structuur. In de Core staat de gebruikelijke DTS data zoals deze altijd geweest is op 48Khz. In de Extension staat data voor de toekomstige toepassingen en uitbreidingen, bijvoorbeeld het discrete achter kanaal bij DTS 6.1 Discrete, en de overige frequentie tot 96Khz. De oorspronkelijke versterkers die niet de DTS 96/24 techniek aankan, herkennen de Core en negeren de Extension. De meer geavanceerde versterkers die wel DTS 96/24 aankunnen, maken wel gebruik van de Extension. Op deze manier kan een schijfje dat de 96/24 techniek bevat toch afgespeeld worden op een oudere DTS versterker die dit niet ondersteunt.
De 96kHz sample frequentie t.o.v. de 48kHz lijkt een verdubbeling te geven voor de de datastroom per seconde, maar dit is niet zo omdat het gebied tussen de 24-48kHz weinig informatie bevat. Hierdoor kan er toch een grote compressie plaatst vinden. De datastroom van DTS 96/24 is 1.536Mbit per seconden. Het wordt gewoon over een S/PDIF uitgang gestuurd net als bij standaard DTS.

THX

THX staat voor Tomlinson Holman eXperiment, een keurmerk voor audio- en videokwaliteit, uitgegeven door Lucasfilm. Het is GEEN opvolger van DTS of Dolby Digital. THX is een kwaliteitsmerk, dat samenwerkt met DTS en Dolby Digital. Sommige Home Theater versterkers hebben het THX logo. Dit logo betekent dat het THX team deze versterker goed gekeurd heeft aan de vele geluidseisen die zij stellen. Het is niet nodig om alleen maar THX apparatuur te gebruiken, maar THX apparatuur werkt wel zeer goed met elkaar samen. Een garantie voor de beste geluidskwaliteit is het niet persé.
THX Select
Kwaliteitsnorm dat aangeeft dat het apparaat voldoet aan de eisen van Lucasfilm, speciaal voor kleine tot middelgrote ruimten rond de 57 vierkante meter.
THX Ultra
Apparatuur die voldoet aan de eisen van Lucasfilm, speciaal voor grotere ruimten en bij toepassingen waarvoor topkwaliteit vereist is, ruimten van 85 vierkante meter en meer.
THX Ultra 2
Biedt ultieme achterkanaals (7.1) weergave van elk 5.1 meerkanaals programma - voor referentiestandaard weergave van zowel muziek als film. Bovendien verwerkt de videoschakeling alle breedbandbronnen, zoals HDTV en progressive scan, zonder teruggang in beeldkwaliteit.
THX Surround EX
THX Surround EX werd gezamenlijk ontwikkeld door Lucasfilm THX en Dolby Laboratories, als een combinatie van de verbeterde ruimtelijke expressie van Lucasfilm en de 360 graden positionering met de matrix codering technologie van Dolby. Er wordt een extra achter kanaal (SB) toegevoegd om duidelijke verbetering te bereiken op het bestaande 5.1 -kanaals geluid in akoestiek opzicht.

Super Audio CD (SACD) en DVD Audio
Sinds kort bestaat er een opvolger voor de CD, namelijk de SACD, Super Audio Compact Disc ontwikkeld door Philips en Sony. Door o.a. digitale compressie is er op zo'n cd'tje meer ruimte beschikbaar (6x meer) dat gebruikt wordt voor betere geluidskwaliteit, songtitels, commentaar en soms 6-kanaals geluid. Dit is dus geen DVD en ook geen opvolger van de DVD, wel bestaan er DVD spelers die ook SAcd's kunnen lezen.
Naast SACD is er ook het concurrerende DVD-Audio, dat ook probeert de opvolger te worden van de huidige CD. Of SACD of DVD-Audio uiteindelijk de opvolger wordt, zal te maken hebben welke het meest verkocht wordt. Als u een nieuwe DVD speler aanschaft kan wel handig zijn als uw dvd speler DVD-Audio en/of SACD ondersteunt. U herkent SACD aan dit logo:

Technische gegevens:

DVD Audio gebruikt sinds 5 nov. 2002 een Info Grid omdat het erg onduidelijk was welke technische specificaties er op zo'n schijfje stond:

Dolby Virtual Speaker Technology

Sinds kort is Dolby uitgekomen met een nieuwe en belangrijke techniek, Dolby Virtual Speaker. Deze techniek maakt het mogelijk om uit slechts 2 speakers een complete Surround mogelijkheid te creëren zoals een opstelling met 5 speakers. Bose en Pioneer hadden al een soortgelijk systeem ontwikkeld en toegepast in hun producten, oa. de Bose®1 2 3 .
Dolby is van plan dit systeem toe te passen in tv's (de huidige Dolby Virtual Surround zal blijven bestaan, maar zal minder gaan kosten dan Speaker Surround), maar ook in DVD-spelers, computers en home theater sets.
Er zijn twee varianten van Virtual Speaker Technology:
1. Dolby Digital Virtual Speaker die het digitaal 5.1 geluid nabootst uit twee speakers. Toepasbaar bij afspelen van bijvoorbeeld DVD's.
2. Dolby Pro Logic II Virtual Speaker die analoog 5.1 geluid naboots uit twee speakers. Toepasbaar bij het afspelen van Cd's of TV uitzendingen.

Verder zijn er twee verschillend formaten in Virtual Speaker Technology:
1. Wide Mode dat voor een breder klankbeeld zorgt.
2. Reference Mode dat meer het surround geluid benadert.
Het systeem maakt veel gebruik van de reflectie van de muren. Via de reflectie van bepaalde geluiden die weerkaatsen tegen de muur, lijkt het alsof het geluid van de zijkant komt.