Artikelen

Geschreven door: Mathijs de Graaf
Datum: September 2003

Inleiding
Dit artikel gaat over de positionering, fine-tuning, installatie en instellen van al uw speakers in een surround omgeving.

Het gaat vooral over de middeklasse en highklasse luidsprekers, aangezien er bij de wat simpele satteliet speakers van een Home Cinema Set geen hoge eisen gesteld wordt aan het geluid. Echter kunnen mensen die zo'n set bezitten wel een grote vooruitgang boeken met het positioneer gedeelte van dit artikel, vooral het ruimtelijke geluid kan hierdoor ook bij goedkope satteliet speakertjes een stuk beter gaan klinken!
Uiteraard geldt dit artikel wel volledig voor mensen die in het bezit zijn van een hoogwaardig satteliet speaker setje.

Inwerking Speakers
Nieuwe speakers die de doos uitkomen zijn nog niet ingewerkt. Dit betekent dat de speaker vooral mechanisch nog niet soepel is en de houten kast nog niet warm genoeg is. Dat zorgt voor kleine vervormingen in het geluid.

De speaker moet een huiskamer temperatuur krijgen, dit duurt ongeveer een week. Daarbij wordt de speaker soepel na ongeveer 60 uur gemiddeld gebruik, pas dan is de speaker ingewerkt.
Speakers gaan door lang gebruik, steeds beter klinken.

Surround Opstelling
Met Dolby Digital 5.1 en DTS 5.1 heeft u 6 speakers om u heen staan. Drie front (voor) speakers: links-midden-rechts, twee rear (achter) speakers: links-rechts achter u en een subwoofer voor de bassen, het LFE kanaal.
De nieuwere systemen hebben ook vaak Dolby EX en DTS ES (6.1 Discrete). Bij dit systeem wordt 1 geluids kanaal extra toegevoegd achter de luister omgeving. Het beste is twee extra speakers achter u te plaatsen, die zijn aangesloten op 1 extra achter kanaal van de versterker. Heeft u de ruimte of het geld niet, dan kunt u ook 1 i.pv. 2 speakers achter de luisterpositie plaatsen.

Front Speakers
Onder de meeste front (voor) speakers en ook standing's voor front speakers kunt u spike's plaatsen. Dit zorgt ervoor dat vooral de bassen niet via de grond in contact komen met de meubelen in uw kamer, wat voor resonantie zorgt; trillende glazen, ramen die rammelen en vervormde bassen. De spike's zorgen er tevens voor dat uw speaker flink vast staat, zodat deze niet snel omvalt wanneer u er per ongelijk tegen aan stoot. Dit geldt natuurlijk ook voor de achter speakers.
Belangrijk is, dat de spike's met hun scherpe punt door het zijl of tapijt prikt.
Let echter op, wanneer u een houten vloer heeft, moeten de spikes niet IN de vloer geprikt zijn. Hierdoor verplaatst vooral het bas geluid zich in de vloer of via de vloer naar de andere meubelen. Een goede oplossing is een steen onder de spike's te plaatsten.

Positionering Front Speakers
Plaats de linker en rechter front (voor) speaker met een afstand tussen 0.5 meter en 1 meter links en rechts van uw televisie. Let op dat wanneer u een kleinere afstand dan 0.5 meter neemt, verkleuringen op uw TV kan ontstaan en bij lang gebruik uw TV chronisch kan verkleuren i.v.m. magnetische straling van uw speakers.

De afstand van de TV tot uw speaker is bepalend voor de image-grootte van het geluid. Wanneer uw speakers te dicht of te ver naast elkaar staan zal het geluid niet overeenkomen met de image-grootte:

De tweeters (hoge tonen luidspreker unit) van de front speakers moeten binnen een straal van 10 graden uw oren benaderen. Wanneer u ver buiten dit gebied zit, klinken de hoge tonen te zwak. Kantel desnoods de speakers (een beetje) verticaal, zodat uw oren binnen het bereik van de 10 graden zit in uw luister positie.

Wanneer uw front speakers te veel bas geven, kunt u twee dingen doen:
1. plaats uw speaker verder van de muur af:

2. Veel speakers hebben een bas reflex poort, deze kunt u met een vaak meegeleverde schuim vulling afsluiten. Dit verlaagt de geluidssterkte van de bassen, maar verlaagt ook de minimale frequentie van uw speaker, soms wel tot 10 Hz lager, wat ook een voorkeur kan zijn.

Center Speaker
Zorg ervoor dat de tweeters van de front speakers incl. midden speaker ongeveer op gelijke hoogte staan:

Het is niet noodzakelijk dat de tweeters precies op dezelfde hoogte staan, maar anders krijgt u het volgende probleem:

Plaats de midden speaker op ongeveer uw oorhoogte, vaak boven de televisie, of achter het projectiedoek. Plaats deze zeker niet te laag:

Positionering Achter (Rear) Speakers
Er bestaat geen universele regel voor de hoek die de achter speakers moeten hebben t.o.v. het scherm en uw luisterpositie. Maar bij de meeste opnames gebruikt men een hoek tussen de 110 en 130 graden voor de achter speakers, dit is dus ook aan te raden voor u thuis.

Plaats uw achter speakers wanneer u gebruik maakt van een 6.1 (Dolby EX of DTS ES) naast u, in plaats van achter u. De zogenaamde back-rear speaker(s), moeten recht achter u staan.
Wanneer u gebruikt maakt van een 5.1 opstelling is het aan te raden de speakers achter u naar het midden van de luisterpositie te keren:

Uiteraard geldt voor de hoogte van de achter speakers hetzelfde als bij de front speakers, op oorhoogte, maar dit is niet altijd mogelijk. Probeer in ieder geval uw speaker niet hoger dan 60cm boven oor hoogte te plaatsen:

Akoestieke Problemen
De akoestiek in de kamer is belangrijker dan de meeste mensen denken. Al heeft u apparatuur van duizenden euro's, wanneer uw akoestiek niet juist is, kan het toch nog onaangenaam klinken.
Het is erg belangrijk dat de geluidsgolven gebroken worden en daardoor niet gaan zingen:

Wanneer u niet tevreden over de akoestiek bent, kunt u uw kamer anders inrichten. De gordijnen half dicht doen, een bank anders plaatsen, planten neerzetten, kasten tegen de muur plaatsen enz:

Kabels

Een goede speaker heeft een goede kabel nodig. Er zijn (nogsteeds) een hoop mensen die te dunne of goedkope kabels gebruiken voor hun speakers. Welke bekabeling het beste is, hangt af van de fabrikant van de speaker, vraag hiernaar bij uw verkoop punt.
Wanneer u gebruik maakt van slechte kabels, zult u dit zeker horen.
Verder is het belangrijk dat de kabels van de linker en rechter speaker ongeveer dezelfde lengte heeft. Een regel is dat de ene speakerkabel minimaal de halve lengte moet hebben van de andere speakerkabel.

Versterking

Een speaker moet een juiste versterker hebben. Wanneer u een speaker met een groot vermogen op een versterker met weinig vermogen aansluit, heeft de versterker OOK op laag volume moeite om het geluid goed naar de speaker te sturen. Het geluid lijkt dan afgeknepen te worden. Bij hoog volume kan het zeer kwalijk zijn voor uw speakers en uw versterker. Omdat de versterker al snel een vervormd geluid naar de speaker stuurt, kunnen de speakerunits snel opgeblazen worden, deze houden niet van vervormd geluid. En daarbij draait de versterker boven zijn vermogen waardoor u de versterker ook nog eens kan opblazen.

Er komt een hoop bij kijken als het om speaker fine-tuning en positionering gaat. Voor bijna iedereen die dit artikel gelezen heeft, staat er wel iets interessants tussen, zodat hij/zij het geluid (nog) beter kan laten klinken. Voor de meeste mensen is het bijna onmogelijk om zich aan alle "regels" te houden, maar alleen al met een aantal aanpassingen die in dit artikel staan, kunt u zeker een hoop vooruitgang boeken!